Öncelikle şunu söyleyeyim. Bu yazıda yazdıklarımı özellikle İstanbul'da yaşayan ve iş yerinde beraber çalıştığım insanları gözlemleyerek yazdım. Yazmadan önce düşüncelerim, zaten düzenli olarak çalışmaya başladığım son 4 yıl içinde büyük oranla belirginleşmişti. Evden çalışıp, kendime zaman ayırmaya başladıktan sonra düşüncelerimi yazıya dökmek istedim.
Nedir bu zombileşmekten kastettiğim?
Dışarıdan normal bir insan hayatı yaşıyor gibi görünüp, hissetmeye, sorgulamaya, üzülmeye, sevinmeye kısacası gerçekte normal bir insan gibi yaşamaya yeteri kadar zaman bulamadığından ve kendine alternatif yollar yaratmadığından etrafındaki birçok olaya karşı duyarsızlaşma ve hissizleşme süreci. Tabii bu bir süreç dediğim gibi bir anda olmuyor. Bazıları için kısa bazıları için uzun bir süreç olabiliyor. Ama çoğunlukla iş hayatıyla beraber etkisi katlanarak artıyor. Başka etkenler yok mu? Tabii ki var.
- Yaşın ilerlemesi veya işteki mevkiye bağlı olarak egonun büyüyüp oturması (Büyük ego = Zihin için daha hırpalayıcı süreçler)
- Okul hayatının bitmesi ve sorumlulukların çoğalması (Daha çok sorumluluk = Daha çok stres)
- Sosyal çevrenin daralması ve sosyal etkinliklere katılımın azalması(Daha az eğlence = Zihni boşaltmada daha fazla zorlanma),
- Evlilik hayatı (Daha çok sorumluluk, daha az zaman),
- Büyük bir şehirde yaşamak (Daha fazla sorun, daha az zaman, daha sağlıksız hayat vb.)
Teker teker açıklamak güç ve gereksiz. Sonuçta hepsinin işaret ettiği en bariz mesele dolu veya karmaşık bir zihin. İnsan zihninin bir kapasitesi vardır. O kapasiteyi uzun süre gereksiz şeylerle dolu bir şekilde kullanmak istemsiz olsa da büyük bir hatadır. Zombileşmenin -bence- en temel sebebi de budur.
E peki nasıl kaçınacaz? Hobi uğraşıları, meditasyon, terapiler, ilham verecek şeyler izlemek, dinlemek veya okumak gibi yapmaktan gerçekten keyif aldığımız aktivitelerle. Ama bu aktivitelerin gerçekten işe yaraması için belli bir sıklıkta yapmamız gerekiyor. Yani en temelde düzenli bir şekilde kendimize vakit ayırarak. Vakit ayırmayan insan zaman içinde zihnine yüklediği yükleri boşaltamaz. Yazması basit tabi ama Türkiye gibi bir ülkede haftada en az 40 saatinizi(bazen daha fazlasını) verdiğiniz işiniz uygulama konusunda karşınızdaki en büyük problem olacak. Ülkenin içinde bulunduğu durumu saymıyorum daha. Oldu da zaman ayıramadık ve sorunların zihnimizde yarattığı yoğunluktan veya yorgunluktan kurtulamadık. İşte bu noktada herkesin az çok tanıdık olduğu süreçler yaşanmaya başlıyor. Bunlar birbirlerini zincirleme reaksiyon gibi tetikleyip süreci bir kısır döngüye çeviriyor. En sonunda sizi yaşayan bir ölüye dönüştürüyor.
Uzun süre zihnimizi boşaltamadığımızda önce mental anlamda güçlü olmamızı gerektiren olaylara karşı daha güçsüz oluruz. Hemen hemen her konuda toleransımız düşer. Toleransın düşmesi enerjimizi de düşürür. Enerjisi düşmeye başlayan insan başkasına yardım edemez, empati kurmakta zorlanır bu şekilde ya bencilleşmek zorunda kalır ya da depresyona doğru bir yol almaya başlar. Bu öyle bir acınası bencilliktir ki kendisi için yaptığını sandığı şeyler çoğunlukla zihinden gelen direktiflere boyun eğmektir. Bu şekilde anlık hazlara, içgüdülerinin yönlendirmelerine karşı daha zayıf kalır. Giderek daha sığ ve basit bir hayatı tercih eder. Çabalamak ve kendini zorlamak yerine kısa yollara başvurup sorunu çoğunlukla geçiştirir. Buna alışınca da ne çabalamak için o enerjiyi korumayı başarabilir ne de sorunlara kolayca çözüm bulabilir. Ama daha kötüsü sorunları çözmek bir yana onları farketme yetisinden bile yoksunlaşır. Böylece tembelleşmeye ve acizleşmeye başlar. Bu durumda sorunu çözmek için yardıma ihtiyaç duyar. Tabii bizim insanımız genellikle yardıma ihtiyacı olduğunu kabul etmek bir yana kibri sayesinde hiçbir şeyi yokmuş gibi yaşamaya devam eder. Dolayısıyla kısır döngü daralmaya devam eder. Sonraki adımda sorunlarla başa çıkamadığından ama aynı zamanda zihni tıka basa dolu olduğundan duyarsızlaşmaya ve hissizleşmeye başlar. İşte fiili zombileşme de tam burada başlar.
(Bu arada hissizleşmek ve duyarsızlaşmak her zaman depresyon demek değildir. Yine beynimizin yaşamaya devam etmemiz için verdiği bir reflekstir -tabii ne kadar yaşamak ona siz karar verin-. Ama bazıları için bu durum o kadar tatsızdır ki depresyon şeklinde kendini belli eder. Mental olarak gayet normal olup duyarsızlaşan, yıllardır sorgulamayan, yeni bir şeyler denemeyip tembelleşen, tembelleştikçe bir zombiye dönüşen çok insan var. Bu biraz yaşla olan bir şey çünkü uzun süre tekdüze yaşayan ve etrafındaki olaylarla ilgilenmeyen insanın düşünceleri de statikleşir. Yaşlıların düşüncelerini değiştirmek gençlerin düşüncelerini değiştirmekten en çok bu yüzden daha zordur.)
Bu duyarsızlaşan veya hissizleşen insanları hemen tanıyabilirsiniz. Gözleri biçimden ötesini göremez. Kafaları genelde dağınıktır. Konsantre olmakta zorlanırlar ve işleri tamamen ezbere yaparlar. Programları gayet bellidir. Yemek yemek, çalışmak ve uyumak dışında neredeyse aktiviteleri yoktur. Değişik bir şeyler denemek onlar için çok güçtür çünkü bunun için ne istekleri vardır ne de enerjileri. Kısa süreli hafızaları çok zayıftır, bunun için ayıracakları bir zihin kalmamıştır artık. Tartışmalarda sizi anlamak bir yana dinlemekte bile zorlanırlar. Günlük meselelere normal bir insanın vereceği tepkileri veremezler.
Şunu da belirteyim. Bazıları, özellikle yaşıtım olup arkadaşlık kurduğum insanların çok büyük çoğunluğu fiili zombileşme dediğim duruma yakın bile değildi. Kimisi çözümü işkoliklikte bulmuştu kimisi başka şekillerde dengeyi kurmuştu. Ama bunların arasında bencilleşip gayet sığ bir hayata boyun eğen kişi sayısı da az değildi. Fiili zombileşme dediğim belirtileri gördüğüm insanlar ise genelde yaşları 40 civarı veya üstü olan insanlardı. Ama onların da bazı günler farklı baktığını ya da daha enerjik göründüğünü gözlemlediğim oldu. Yani bu kısır döngü siz pes edene kadar tam olarak kısırlaşmıyor. Kısacası, yaş ilerledikçe durum kötüye gidiyor ve bu o kadar uzun sürede oluyor ki fark edemiyoruz ya da fark ettiğimizde çok geç kalmış oluyoruz.
Özetle şunu diyebiliriz sanıyorum. İnsan gibi yaşamanın gerektirdiği en önemli mesele - fiziki sağlık sorunları dışında - dolu olmayan bir zihindir. Bunun için de en başat koşul kendimize değerlendirebileceğimiz zaman dilimleri ayırmaktır. Evet, iş hayatı en büyük engel. Ama henüz ipler elimizdeyken dengeyi kurmak sonrasında kurmaktan çok daha kolaydır. Buna rağmen yaş ilerledikçe ister istemez zihin bir yere kadar doluyor. Ama boşaltmak da bizim elimizde. Çünkü bu bizim hayatımız!
"İnsanın bulunduğu her yer her an için bir cennet hatta bir inziva ve huzur alanı olabilir, yeter ki cennet zihinde inşa edilmiş olsun."
-Marcus Aurelius
